ആമുഖം
പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദിന്റെ മൊഴികളും ചര്യകളും രേഖപ്പെടുത്തിയ ആധികാരിക പ്രമാണങ്ങളാണ് ഹദീസ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും പ്രാമാണികമായ ഹദീസ് ഗ്രന്ഥം എന്നു പറയപ്പെടുന്നത് സഹീഹുൽ ബുഖാരി യാണ്.
സി.എൻ. അഹ്മദ് മൗലവിയുടെ പരിഭാഷയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും അവലംബിച്ചിട്ടുള്ളത്. അദ്ദേഹം തന്നെ വളരെയേറെ നേർപ്പിച്ചും വെള്ളം ചേർത്തുമാണ് തന്റെ തർജ്ജമ തയ്യാറാക്കിയിട്ടുള്ളത്. ഇസ്ലാമിന്റെ ഒന്നാം പ്രമാണം ഖുർആനും രണ്ടാം പ്രമാണം ബുഖാരിയും ആണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
ഇവിടെ ഏതാനും ഹദീസുകൾ ഉദ്ധരിക്കുക മാത്രമേ ചെയ്യുന്നുള്ളു. സ്വയം പൂർണ്ണമാണെന്നതിനാലും വിശ്വാസികളായ വായനക്കാരുടെ വികാരം മാനിച്ചും കൂടുതൽ വിശദീകരണങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നു.
ഹദീസ് 1: യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള കൽപ്പന
(ബുഖാരി – ഹദീസ് 24)
ഇബ്നു ഉമർ (റ) പറയുന്നു:
“തിരുമേനി (സ) അരുളി:
‘അല്ലാഹുവല്ലാതെ ഒരു ദൈവവുമില്ല, മുഹമ്മദ് ദൈവദൂതനാണ്, എന്നു സാക്ഷ്യം വഹിക്കുകയും നമസ്കാരം അനുഷ്ഠിക്കുകയും സകാത്ത് നൽകുകയും ചെയ്യും വരെ മാത്രമേ മനുഷ്യരോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ എന്നോട് കൽപ്പിച്ചിട്ടുള്ളു. അതവർ നിർവ്വഹിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ തങ്ങളുടെ രക്തത്തെയും ധനത്തെയും എന്റെ പിടുത്തത്തിൽ നിന്നു അവർ രക്ഷിച്ചുകഴിഞ്ഞു. പക്ഷെ ഇസ്ലാം ചുമത്തിയ ബാധ്യതകളനുസരിച്ച് അവയിന്മേൽ കൈവെക്കാം. അവരുടെ കണക്കുകൾ നോക്കേണ്ടത് അല്ലാഹുവിന്റെ ചുമതലയാണ്.’ “
ഹദീസ് 2: മുസ്ലിമിനെ ശകാരിക്കലും യുദ്ധം ചെയ്യലും
(ബുഖാരി – 44)
ഇബ്നു മസൂദ് (റ) നിവേദനം:
“തിരുമേനി (സ) അരുളി:
‘മുസ്ലിമിനെ ശകാരിക്കുന്നത് അതിക്രമമാണ്; അവനോട് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത് സത്യനിഷേധവും.’ “
ഹദീസ് 3: നബിക്ക് അനുവദിച്ച അഞ്ച് കാര്യങ്ങൾ
(ബുഖാരി – 217)
ജാബിർ (റ) പറയുന്നു:
“തിരുമേനി (സ) അരുളി:
‘അഞ്ചു കാര്യങ്ങൾ എനിക്ക് അല്ലാഹു അനുവദിച്ചുതന്നിട്ടുണ്ട്. എനിക്കു മുമ്പുള്ള ഒരു നബിക്കും അതനുവദിച്ചുകൊടുത്തിട്ടില്ല:
- ഒരു മാസം യാത്ര ചെയ്യേണ്ടത്ര ദൂരമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കു പോലും എന്നെക്കുറിച്ചു ഭയം ജനിപ്പിച്ചുതന്നു.
- ഭൂമിയെ (മണ്ണിനെ) എനിക്കു നമസ്കരിക്കാനുള്ള സ്ഥലവും ശുചീകരിക്കാനുള്ള വസ്തുവുമാക്കിത്തന്നു. അതുകൊണ്ട് എന്റെ അനുയായികൾക്ക് നമസ്കാരസമയമെത്തിയാൽ അവർ നമസ്കരിക്കട്ടെ.
- യുദ്ധത്തിൽ പിടിച്ചെടുക്കുന്ന കൊള്ളമുതലുകൾ (ഗനാഇം) എനിക്ക് അനുവദനീയമാക്കിത്തന്നു. എനിക്കു മുമ്പ് ആർക്കും അതനുവദിച്ചുകൊടുത്തിട്ടില്ല.
- എനിക്ക് ശുപാർശ ചെയ്യാനുള്ള അനുമതിയും നൽകിയിരിക്കുന്നു.
- നബിമാരെ അവരുടെ ജനതയിലേക്കു മാത്രമാണ് മുമ്പ് നിയോഗിച്ചിരുന്നത്. എന്നെ നിയോഗിച്ചതാകട്ടെ മനുഷ്യരാശിക്കാകമാനവും.’ “
ഹദീസ് 4: ഖൈബർ ആക്രമണവും സഫിയ്യയുടെ കഥയും
(ബുഖാരി – 235)
അനസ് (റ) പറയുന്നു:
“തിരുമേനി (സ) ഖൈബർ ആക്രമിച്ച ഘട്ടത്തിൽ അവിടെവെച്ചാണു ഞങ്ങൾ സുബഹ് നമസ്കരിച്ചത്. നേരം പുലർന്നുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടായിരുന്നില്ല.
തിരുമേനി വാഹനത്തിലേറി. അബൂ തൽഹയും. ഞാൻ വാഹനത്തിലേറിയിട്ട് അബൂ തൽഹയുടെ പിന്നിലാണിരുന്നത്.
തിരുമേനി വാഹനത്തെ ഖൈബർ പട്ടണത്തിലെ തെരുവിലേക്കു തിരിച്ചു. എന്റെ കാലിന്റെ മുട്ട് തിരുമേനിയുടെ തുടയിന്മേൽ തട്ടുന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിരുമേനി തന്റെ തുടയിൽ നിന്ന് വസ്ത്രം അല്പം പൊക്കി. തിരുമേനിയുടെ തുടയുടെ വെളുപ്പ് ഞാൻ കണ്ടുകൊണ്ടിരുന്നു.
പട്ടണത്തിൽ പ്രവേശിച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ‘അല്ലാഹു അക്ബർ, ഖൈബർ ഇതാ നശിച്ചുകഴിഞ്ഞു; ഒരു ജനതയുടെ വീടുകൾക്കു മുമ്പിൽ നാം ഇറങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ, താക്കീതു നൽകപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ജനതയുടെ പ്രഭാതം അശുഭകരം തന്നെ’ എന്നു തിരുമേനി മൂന്നു പ്രാവശ്യം പറഞ്ഞു.
അവിടത്തെ നിവാസികൾ അവരുടെ ജോലികൾക്കായി പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ ‘ഇതാ മുഹമ്മദും പട്ടാളവും’ എന്നവർ അമ്പരപ്പോടെ പറയാൻ തുടങ്ങി.
അനസ് പറയുന്നു: ശക്തി കൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾ ഖൈബർ ജയിച്ചടക്കിയത്.തടവുകാരെയെല്ലാം ഒരിടത്ത് ഒരുമിച്ചുകൂട്ടി.
‘ദൈവദൂതരേ, ഈ തടവുകാരിൽ നിന്ന് എനിക്കൊരു പെൺകിടാവിനെ തരണമേ’ എന്നപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ദിഹ്യത്ത് വന്നു.
‘പോയി ഒരു പെൺകിടാവിനെ നീ എടുത്തുകൊള്ളുക’ എന്ന് തിരുമേനി സമ്മതം കൊടുത്തു.
അപ്പോൾ ഹുയയ്യിന്റെ മകൾ സഫിയ്യയെയാണ് അദ്ദേഹം എടുത്തത്.
ഒരാൾ തിരുമേനിയെ ഉണർത്തി: ‘ദൈവദൂതരേ, ഖുറൈള, നളീർ എന്നീ രണ്ടു ജൂതഗോത്രങ്ങളിൽ ഉന്നതസ്ഥാനത്തിരിക്കുന്ന ഒരുവളെ ഇവിടുന്ന് ഏൽപ്പിച്ചുകൊടുത്തത് ദിഹ്യത്തിനാണല്ലോ. ആ പെണ്ണ് താങ്കൾക്കല്ലാതെ അനുയോജ്യയാവില്ല.’
ഇതു കേട്ടപ്പോൾ ‘ദിഹ്യത്തിനെ വിളിക്കുക’ എന്ന് തിരുമേനി അരുളി.
ദിഹ്യത്ത് അവളേയും കൊണ്ട് വന്നു. ‘നീ തടവുകാരിൽ നിന്നു വേറൊരു പെണ്ണിനെ ഏറ്റുവാങ്ങിക്കൊള്ളുക.’ എന്നു തിരുമേനി അരുളി.
തിരുമേനി അവളെ ബന്ധനമുക്തയാക്കി വിവാഹം ചെയ്തു. അവളുടെ മോചനം തന്നെയാണ് പ്രതിഫലമായി കണക്കാക്കിയത്.
യാത്രാമധ്യേ തിരുമേനിയോടൊപ്പം ‘വീട്ടിൽ കൂടാൻ’ ഉമ്മു സുലൈം സഫിയ്യയെ അണിയിച്ചൊരുക്കി. രാത്രി സഫിയ്യയെ തിരുമേനിക്ക് ഉമ്മുസുലൈം ഏൽപ്പിച്ചുകൊടുത്തു.
തിരുമേനി പ്രഭാതവേളയിൽ പുതിയാപ്പിളയായി.
തിരുമേനി അരുളി: ‘വല്ലവരുടേയും കയ്യിൽ ആഹാരസാധനമായി വല്ലതും ഉണ്ടെങ്കിൽ അവരതു കൊണ്ടുവരട്ടെ.’
തിരുമേനി തോലിന്റെ ഒരു സുപ്ര വിരിച്ചു. ചിലർ ഈത്തപ്പഴം കൊണ്ടുവന്നു. ചിലർ നെയ്യും. ഗോതമ്പ് വറുത്തുപൊടിച്ചതും കൊണ്ടുവന്നുവെന്നും അനസ് പറഞ്ഞുവെന്നാണ് എന്റെ ഓർമ്മ. അതെല്ലാം കൂടി അവർ കൂട്ടിക്കലർത്തി. അതായിരുന്നു തിരുമേനിയുടെ വിവാഹസൽക്കാരം.”
(ബുഖാരി – 235)
ഹുസൈൻ ഹൈക്കലിന്റെ വിവരണം
ഈ വീട്ടിൽകൂടലിന്റെ മറ്റൊരു വിവരണം ആധുനിക ചരിത്ര പണ്ഡിതനായ ഹുസൈൻ ഹൈക്കൽ നൽകുന്നതിങ്ങനെയാണ്:
“തന്റെ പിതാവിനെയും ഭർത്താവിനെയും വധിച്ച പ്രവാചകന്റെ നേരെ സഫിയ്യയുടെ ഉള്ളിൽ വല്ല പകയും ഉണ്ടായേക്കുമോ എന്ന് പ്രവാചകന്റെ അനുചരന്മാരിൽ ഒരാളായ അബൂ അയ്യൂബുൽ അൻസാരി ആശങ്കിച്ചു.
അതിനാൽ ഖൈബറിൽ നിന്ന് മടങ്ങുന്ന വഴിക്ക് രാത്രി പ്രവാചകൻ സഫിയ്യയുമായി മധുവിധു ആഘോഷിച്ച തമ്പിന്റെ പരിസരത്ത് അദ്ദേഹം ഖഡ്ഗം ഊരിപ്പിടിച്ചു കാവൽ നിന്നു.
നേരം പുലർന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട പ്രവാചകൻ ചോദിച്ചു: ‘എന്തേ ഇവിടെ?’
അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘ഈ സ്ത്രീ അങ്ങയെ വല്ലതും ചെയ്തേക്കുമോ എന്നു ഞാൻ ആശങ്കിച്ചു. അവരുടെ പിതാവും ഭർത്താവും ജനതയും എല്ലാം അങ്ങാൽ വധിക്കപ്പെട്ടതല്ലേ?’ “
(ഹയാത്തു മുഹമ്മദ് – ഹുസൈൻ ഹൈക്കൽ)
ഹദീസ് 5: ബനൂ മുസ്തലഖ് ആക്രമണം
(ബുഖാരി – 1108)
ഇബ്നു ഉമർ (റ) പറയുന്നു:
“‘ബനൂ മുസ്തലഖ്’ ഗോത്രക്കാർ അശ്രദ്ധരായി കഴിഞ്ഞുകൂടിയിരുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ തിരുമേനി (സ) അവരെ ആക്രമിച്ചു.
അവരുടെ ഒട്ടകങ്ങൾ അരുവിയിൽ വെള്ളം കുടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു.
അവരുടെ കൂട്ടത്തിലെ യോദ്ധാക്കളെ വധിക്കുകയും സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും ബന്ധനസ്ഥരാക്കുകയും ചെയ്തു.
അന്നാണു ജുവൈരിയ്യ തിരുമേനിയുടെ അധീനത്തിൽ വന്നത്.”
(ബുഖാരി – 1108)
ഹദീസ് 6: യുദ്ധത്തിൽ പോരാടുന്നവന്റെ പ്രതിഫലം
(ബുഖാരി – 1169)
അബൂ ഹുറൈറ (റ) പറയുന്നു:
“തിരുമേനി (സ) ഇങ്ങനെ അരുളുന്നതു ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്:
‘ദൈവമാർഗ്ഗത്തിൽ പോരാടുന്നവന്റെ സ്ഥിതി നോമ്പനുഷ്ഠിക്കുകയും രാത്രി നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവന്റേതു പോലെയാണ്. ദൈവമാർഗ്ഗത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ മരിക്കുന്ന പക്ഷം അവനു സ്വർഗ്ഗം പ്രദാനം ചെയ്യും. അങ്ങനെയല്ല; സുരക്ഷിതമായി യുദ്ധത്തിൽ നിന്നു മടങ്ങുകയാണെങ്കിലോ; ദൈവത്തിൽ നിന്നുള്ള പുണ്യവും യുദ്ധത്തിൽ കൈവന്ന ധനവും അവന്നു ലഭിക്കും. ഇവ രണ്ടിലേതെങ്കിലുമൊന്ന് അവന്നു ലഭിക്കുമെന്ന് അല്ലാഹു ഉത്തരവാദിത്തമേറ്റെടുത്തിരിക്കുന്നു.’ “
ഹദീസ് 7: രണ്ട് പേരും സ്വർഗത്തിൽ
(ബുഖാരി – 1183)
അബൂ ഹുറൈറ (റ) പറയുന്നു:
“തിരുമേനി (സ) അരുളി:
‘രണ്ടാളുകളെ നോക്കിയിട്ട് അല്ലാഹു ചിരിക്കും. അവരിൽ ഒരാൾ മറ്റെയാളെ കൊലപ്പെടുത്തും. രണ്ടു പേരും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്യും. ഒരുത്തൻ ദൈവമാർഗ്ഗത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്തു മരിക്കും. പിന്നീട് അയാളെ കൊന്നവന്റെ പാപം അല്ലാഹു പൊറുത്തുകൊടുക്കും. കാരണം അയാളും ശഹീദായി മരിക്കും.’ “
ഹദീസ് 8: കുതിരയുടെ നെറുകയിൽ നന്മ
(ബുഖാരി – 1196)
ഉർവത്തുൽ ബാരിക്കി (റ) പറയുന്നു:
“തിരുമേനി (സ) അരുളി:
‘കുതിരയുടെ നെറുകയിൽ ലോകാവസാനം വരെ നന്മ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. – യുദ്ധം ചെയ്തിട്ടു ലഭിക്കുന്ന പുണ്യവും യുദ്ധത്തിൽ കൈവരുന്ന ധനവുമാണ് ആ നന്മ.’ “
നിരീക്ഷണങ്ങൾ
- ഇസ്ലാം ഒരു “സമാധാന മതം” ആണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ മുകളിലെ ഹദീസുകൾ യുദ്ധത്തെയും ആക്രമണത്തെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.
- ഹദീസ് 1 (ബുഖാരി 24) പറയുന്നു: “അല്ലാഹുവല്ലാതെ ഒരു ദൈവവുമില്ല, മുഹമ്മദ് ദൈവദൂതനാണ് എന്നു സാക്ഷ്യം വഹിക്കും വരെ മനുഷ്യരോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ കൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.”
- ഇത് നിർബന്ധിത മതപരിവർത്തനത്തിനുള്ള കൽപ്പനയാണ്.
- ഇത് “മതത്തിൽ ബലപ്രയോഗമില്ല” (ഖുർആൻ 2:256) എന്ന വാക്യത്തിന് എതിരാണ്.
- ഹദീസ് 3 (ബുഖാരി 217) പറയുന്നു:
- “എന്നെക്കുറിച്ചു ഭയം ജനിപ്പിച്ചുതന്നു” – ഭീതി പരത്തൽ.
- “യുദ്ധത്തിൽ പിടിച്ചെടുക്കുന്ന കൊള്ളമുതലുകൾ എനിക്ക് അനുവദനീയമാക്കിത്തന്നു” – യുദ്ധക്കൊള്ള അനുവദനീയമാക്കൽ.
- ഹദീസ് 4 (ബുഖാരി 235):
- ഖൈബർ ആക്രമണം – “ശക്തി കൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾ ഖൈബർ ജയിച്ചടക്കിയത്.”
- തടവുകാരായ സ്ത്രീകളെ വിതരണം ചെയ്യൽ.
- സഫിയ്യ – അവളുടെ പിതാവും ഭർത്താവും കൊല്ലപ്പെട്ടു. പിന്നീട് അവളെ മുഹമ്മദ് വിവാഹം ചെയ്യുന്നു.
- അബൂ അയ്യൂബ് രാത്രി കാവൽ നിൽക്കുന്നു – സഫിയ്യ മുഹമ്മദിനെ കൊല്ലുമോ എന്ന ഭയത്താൽ.
- ഹദീസ് 5 (ബുഖാരി 1108):
- ബനൂ മുസ്തലഖ് ആക്രമണം – അശ്രദ്ധരായ ആളുകളെ ആക്രമിച്ചു.
- യോദ്ധാക്കളെ വധിക്കുക, സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും ബന്ധനസ്ഥരാക്കുക.
- ജുവൈരിയ്യ മുഹമ്മദിന്റെ അധീനത്തിൽ വരുന്നു.
- ഹദീസ് 7 (ബുഖാരി 1183):
- “രണ്ടാളുകളെ നോക്കിയിട്ട് അല്ലാഹു ചിരിക്കും. അവരിൽ ഒരാൾ മറ്റെയാളെ കൊലപ്പെടുത്തും. രണ്ടു പേരും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്യും.”
- ഒരാൾ കൊല്ലുന്നു, മറ്റവൻ കൊല്ലപ്പെടുന്നു. രണ്ട് പേരും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ – ഇത് കൊലപാതകത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.
- ഹദീസ് 8 (ബുഖാരി 1196):
- “കുതിരയുടെ നെറുകയിൽ ലോകാവസാനം വരെ നന്മ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്.”
- ആ നന്മ “യുദ്ധം ചെയ്തിട്ടു ലഭിക്കുന്ന പുണ്യവും യുദ്ധത്തിൽ കൈവരുന്ന ധനവും” ആണ്.
വിശകലനം
| ഹദീസ് | പ്രധാന ആശയം | വിശകലനം |
|---|---|---|
| 1 (ബുഖാരി 24) | യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള കൽപ്പന | മതപരിവർത്തനത്തിന് ബലപ്രയോഗം |
| 3 (ബുഖാരി 217) | അഞ്ച് അനുവാദങ്ങൾ | ഭീതി, യുദ്ധക്കൊള്ള, ശുപാർശ |
| 4 (ബുഖാരി 235) | ഖൈബർ ആക്രമണം | യുദ്ധക്കൊള്ള, അടിമസ്ത്രീകൾ, സഫിയ്യയുടെ വിവാഹം |
| 5 (ബുഖാരി 1108) | ബനൂ മുസ്തലഖ് ആക്രമണം | അശ്രദ്ധരായ ആളുകളെ ആക്രമിച്ചു, സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും ബന്ധനസ്ഥരാക്കി |
| 6 (ബുഖാരി 1169) | യുദ്ധത്തിന്റെ പ്രതിഫലം | സ്വർഗ്ഗം അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധക്കൊള്ള |
| 7 (ബുഖാരി 1183) | രണ്ട് പേരും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ | കൊല്ലുന്നവനും കൊല്ലപ്പെടുന്നവനും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ |
| 8 (ബുഖാരി 1196) | കുതിരയുടെ നെറുകയിൽ നന്മ | യുദ്ധം ചെയ്യൽ പുണ്യകരം |
ചോദ്യങ്ങൾ
- “അല്ലാഹുവല്ലാതെ ഒരു ദൈവവുമില്ല, മുഹമ്മദ് ദൈവദൂതനാണ്” എന്നു പറയും വരെ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ കൽപ്പിക്കുന്നത് “മതത്തിൽ ബലപ്രയോഗമില്ല” എന്ന തത്വവുമായി എങ്ങനെ പൊരുത്തപ്പെടുന്നു?
- യുദ്ധക്കൊള്ളയും അടിമസ്ത്രീകളും അനുവദനീയമാക്കിയത് സമാധാനത്തിന്റെ മതത്തിന്റെ ഭാഗമാണോ?
- ഖൈബറിൽ തടവുകാരായ സ്ത്രീകളെ വിതരണം ചെയ്യുകയും, സഫിയ്യയെ വിവാഹം ചെയ്യുകയും ചെയ്തത് – ഇത് ധാർമ്മികമാണോ?
- “രണ്ടാളുകളെ നോക്കിയിട്ട് അല്ലാഹു ചിരിക്കും. അവരിൽ ഒരാൾ മറ്റെയാളെ കൊലപ്പെടുത്തും” – ഇത് കൊലപാതകത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ?
- “കുതിരയുടെ നെറുകയിൽ ലോകാവസാനം വരെ നന്മ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്” – ഇത് യുദ്ധത്തെ മഹത്വവൽക്കരിക്കുന്നുണ്ടോ?
- ഇസ്ലാം ഒരു “സമാധാന മതം” ആണെങ്കിൽ, ഈ ഹദീസുകൾ എങ്ങനെ വിശദീകരിക്കും?