ഹിജ്റ 7-ൽ (ക്രി.വ. 629) നടന്ന മൈമൂന ബിൻത് അൽ-ഹാരിതുമായുള്ള മുഹമ്മദ് നബിയുടെ വിവാഹം, ആദ്യകാല ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യമുള്ള വിവാഹങ്ങളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ജുവൈരിയയുടെ വിവാഹം ഒരു യുദ്ധത്തടവുകാരിയുമായുള്ള ബന്ധത്തിലൂടെ ഒരു ഗോത്രത്തെ മുഴുവൻ മോചിപ്പിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചപ്പോൾ, മൈമൂനയുടെ വിവാഹം നിലവിലുള്ള ശക്തമായ ഗോത്രബന്ധങ്ങൾക്ക് മുകളിൽ രാഷ്ട്രീയ സഖ്യം കൂടുതൽ ദൃഢമാക്കുന്ന ഒരു നീക്കമായിരുന്നു.
1. കുടുംബബന്ധങ്ങളും ഗോത്ര രാഷ്ട്രീയവും: ഒരു ‘വരേണ്യ’ വിവാഹം
മൈമൂനയുടെ കുടുംബ ബന്ധങ്ങൾ സങ്കീർണ്ണവും രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യമുള്ളതുമാണ്. അവർ മക്കയിലെ പ്രമുഖ ഗോത്രങ്ങളിലൊന്നായ ബനൂ ഹിലാലിൽ പെട്ടവളാണ് . എന്നാൽ ഇതിലുപരി, അവരുടെ സഹോദരിമാരിലൂടെ അവർ ഇസ്ലാമിക നേതൃത്വവുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു:
- ഉമ്മു അൽ-ഫദ്ല് ലുബാബ: മുഹമ്മദ് നബിയുടെ പിതൃസഹോദരനായ അബ്ബാസ് ഇബ്നു അബ്ദുൽ മുത്തലിബിന്റെ ഭാര്യ.
- സൽമ ബിൻത് ഉമൈസ്: നബിയുടെ മറ്റൊരു പിതൃസഹോദരനായ ഹംസയെ വിവാഹം ചെയ്തിരുന്നു.
- സൈനബ് ബിൻത് ഖുസൈമ: മുഹമ്മദ് നബിയുടെ മറ്റൊരു ഭാര്യയും, മൈമൂനയുടെ മാതൃസഹോദരിയുമായിരുന്നു .
ഇതനുസരിച്ച്, മൈമൂന ഇതിനകം തന്നെ മുഹമ്മദ് നബിയുടെ വിവാഹബന്ധുവായിരുന്നു (സഹോദരി വഴി) . ഈ ബന്ധങ്ങൾ വെളിവാക്കുന്നത്, ഇത് രണ്ട് അപരിചിതരുടെ ഒരു ലളിതമായ വിവാഹമല്ല, മറിച്ച് നേരത്തേ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന ഗോത്ര-കുടുംബ ബന്ധങ്ങളെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു വരേണ്യ വിവാഹം (elite marriage) ആയിരുന്നു എന്നാണ്.
വിമർശനാത്മക നിരീക്ഷണം: ഈ വിവാഹത്തെ ‘പ്രണയ’മോ ‘ആത്മീയ’മോ ആയി കാണുന്നതിനുപകരം, ഒരു രാഷ്ട്രീയ സഖ്യമായി (political alliance) കാണേണ്ടതുണ്ട്. അബ്ബാസും ഹംസയും തന്നെ അടുത്ത ബന്ധുക്കളായതിനാൽ, ഈ വിവാഹം ഹാശിമി കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ ബന്ധങ്ങളും, മക്കയിലെ പ്രമുഖ ഗോത്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധവും ദൃഢമാക്കുകയായിരുന്നു. ഹുദൈബിയ്യ സന്ധിക്ക് ശേഷം മക്കയിൽ ഇസ്ലാമിന്റെ സ്വാധീനം വർധിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു തന്ത്രപരമായ നീക്കമായി ഇതിനെ വിലയിരുത്താം.
2. വിവാഹത്തിന്റെ സമയവും സ്ഥലവും: രാഷ്ട്രീയ പ്രതീകാത്മകത
ഹുദൈബിയ്യ സന്ധിയുടെ ഭാഗമായി, മുഹമ്മദ് നബി ‘ഉംറ (ചെറിയ തീർത്ഥാടനം)’ നിർവഹിക്കാൻ മക്കയിലേക്ക് പോയ സന്ദർഭത്തിലാണ് ഈ വിവാഹം നടന്നത് . മക്കക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് മക്കയ്ക്കുള്ളിൽ താമസിക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയില്ല എന്നതാണ് പ്രധാന വസ്തുത. തൽഫലമായി, മക്കയിൽ നിന്ന് 16 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള സരിഫ് (Sarif) എന്ന സ്ഥലത്ത് വച്ചാണ് വിവാഹം നടന്നത് .
വിമർശനാത്മക നിരീക്ഷണം: ഇത് വളരെ പ്രതീകാത്മകമാണ്. ഒരു വശത്ത്, മുഹമ്മദ് നബി മക്കയുടെ അതിർത്തിക്കുള്ളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു (തീർത്ഥാടനത്തിനായി), എന്നാൽ മറുവശത്ത്, അവിടെ താമസിക്കാൻ അനുവദിക്കാത്തതിനാൽ വിവാഹം പോലും മക്കയ്ക്ക് പുറത്ത് നടത്തേണ്ടി വരുന്നു. ഇത്, അധികാരത്തിന്റെയും നിയന്ത്രണത്തിന്റെയും ഒരു സന്ധികാല രാഷ്ട്രീയ പ്രകടനമായി കാണാം. മുഹമ്മദ് നബി തന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക സ്വാധീനം മക്കയിൽ തുടരുന്നു എന്ന സന്ദേശം നൽകുമ്പോൾ, മക്കക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഭൗതിക സാന്നിധ്യം നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
3. വിവാഹത്തിന്റെ മധ്യസ്ഥത: അബ്ബാസിന്റെ പങ്ക്
മുഹമ്മദ് നബിയുടെ പിതൃസഹോദരനും, മൈമൂനയുടെ സഹോദരിയുടെ ഭർത്താവുമായ അബ്ബാസ് ഇബ്നു അബ്ദുൽ മുത്തലിബ് ആണ് ഈ വിവാഹത്തിന് മധ്യസ്ഥത വഹിച്ചത് . മൈമൂന തന്റെ വിവാഹത്തിന്റെ ചുമതല അബ്ബാസിനെ ഏൽപ്പിച്ചു എന്ന് Sunan al-Nasai (Hadith 3273) രേഖപ്പെടുത്തുന്നു . കൂടാതെ, മുഹമ്മദ് നബി തന്റെ അടിമയായ അബൂ റാഫിഇനെയും ഒരു അൻസാരിയെയും വിവാഹ ക്രമീകരണങ്ങൾക്ക് നിയോഗിച്ചു (Muwatta Malik) .
വിമർശനാത്മക നിരീക്ഷണം: അബ്ബാസിന്റെ മധ്യസ്ഥത രണ്ടു തരത്തിൽ വായിക്കാം. ഒന്ന്, കുടുംബാംഗം എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിനുള്ള ബഹുമാനം. രണ്ട്, മുഹമ്മദ് നബിക്ക് മക്കയ്ക്കുള്ളിൽ സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ, തന്റെ വിശ്വസ്തനും മക്കയിലെ സ്വാധീനമുള്ള ബന്ധുവുമായ അബ്ബാസിനെ ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഒരു പ്രതിനിധി നീക്കം. അബ്ബാസ് തന്നെ പിന്നീട് ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ (അബ്ബാസിയ ഖിലാഫത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ) വളരെ പ്രധാനിയാകുന്നുണ്ട്. ഈ വിവാഹം അബ്ബാസിന്റെ ഭാര്യയുടെ സഹോദരിയുമായുള്ള ബന്ധമായതിനാൽ, അബ്ബാസിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ പദവി ഉയർത്തുന്നതിനും സഹായിച്ചു.
4. പേര് മാറ്റവും അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വ്യാഖ്യാനവും
മൈമൂനയുടെ യഥാർത്ഥ പേര് ‘ബറ്ര’ (برة – പുണ്യവതി) എന്നായിരുന്നു. മുഹമ്മദ് നബി അത് ‘മൈമൂന’ (ميمونة – അനുഗ്രഹീത) എന്നാക്കി മാറ്റി . ചരിത്രകാരന്മാർ ഇത് മക്കയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനത്തിന്റെ ‘ശുഭസൂചന’യായാണ് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത് .
വിമർശനാത്മക നിരീക്ഷണം: ഇത് വ്യക്തമായും ഒരു ഭരണാധികാരിയുടെ (പ്രവാചകന്റെ) അധികാര പ്രകടനമാണ്. ജുവൈരിയയുടെ കാര്യത്തിലും ഇത് കണ്ടു. ഒരു സ്ത്രീയുടെ പേര് പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-മത പദ്ധതിക്കനുസൃതമായി മാറ്റപ്പെടുന്നു. ‘ബറ്ര’ എന്ന പേര് വ്യക്തിപരമായ ഗുണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ‘മൈമൂന’ എന്ന പേര് പുതിയ ഒരു രാഷ്ട്രീയ-ചരിത്ര സന്ദർഭത്തിലേക്ക് (മക്ക വിജയത്തിന്റെ മുന്നോടിയായി) അവരെ പുനർനിർവചിക്കുന്നു. ഇത് സ്വത്വത്തെ (identity) ഭരണാധികാരി നിർണ്ണയിക്കുന്ന ഒരു പ്രവണതയാണ്.
5. വിവാഹത്തിനുശേഷം ഖുർആൻ വചനം (33:52): ഒരു പരിധി നിശ്ചയിക്കൽ
ഈ വിവാഹത്തിനുശേഷമാണ് ഖുർആൻ 33:52 അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു :
“ഇനി മേലാൽ (മുഹമ്മദേ,) സ്ത്രീകളെ (വിവാഹം ചെയ്യുന്നത്) നിനക്ക് അനുവദനീയമല്ല; അവരെ മാറ്റി മറ്റു ഭാര്യമാരെ സ്വീകരിക്കാനും പാടില്ല; അവരുടെ സൗന്ദര്യം നിനക്ക് എത്ര ഇഷ്ടമായാലും ശരി; നിന്റെ വലംകൈ ഉടമപ്പെടുത്തിയ അടിമസ്ത്രീകൾ ഒഴികെ.” (ഖുർആൻ 33:52)
വിമർശനാത്മക നിരീക്ഷണം: ഈ സമയക്രമം (chronology) വളരെ പ്രധാനമാണ്. മൈമൂനയുടെ വിവാഹം മുഹമ്മദ് നബിയുടെ അവസാന വിവാഹം ആയി മാറി. ഇത് വെറും യാദൃച്ഛികമാണോ? അതോ, ഈ വിവാഹത്തിനുശേഷം ഒരു ദൈവിക വിധിയായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ വചനം, ഭാവിയിൽ കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയ-വ്യക്തിപരമായ വിവാഹബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത് തടയാനുള്ള ഒരു മതപരമായ ഉപാധി (theological device) ആയിരിക്കാമോ? ഇത് രണ്ടു വിധത്തിൽ വായിക്കാം:
- മുഹമ്മദ് നബിക്ക് ‘ദൈവിക പരിധി’ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു.
- രാഷ്ട്രീയമായോ സാമൂഹികമായോ ഇനി കൂടുതൽ വിവാഹങ്ങൾ ആവശ്യമില്ലാത്ത ഒരു ഘട്ടത്തിൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിപരമായ ജീവിതത്തിൽ ഇടപെട്ട് ഇത് വിധിയായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
ഈ വചനം, അതേ സമയം, അടിമസ്ത്രീകളെ (മുമ്പത്തെ യുദ്ധത്തടവുകാർ) ഒഴിവാക്കുന്നു. ഇത് അക്കാലത്തെ സാമൂഹിക ഘടനയിൽ അടിമസ്ത്രീകൾക്ക് ഭരണാധികാരിയുടെ ശയ്യ പങ്കിടാനുള്ള സാധ്യത നിലനിർത്തുന്നു, സ്വതന്ത്ര സ്ത്രീകൾക്ക് മാത്രമായി പരിധി നിശ്ചയിക്കുന്നു – ഇത് ലിംഗ, വർഗ വിവേചനം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
6. മറ്റ് ഭാര്യമാരുടെ പ്രതികരണം: ആയിഷയുടെ നിരീക്ഷണം
ആയിഷ (റ) ന്റെ പ്രസ്താവന ലേഖനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അവർ മൈമൂനയെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്: “ഞങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഭക്തയും, ബന്ധുക്കളോട് ഏറ്റവും വാത്സല്യമുള്ളവളും” എന്നാണ് .
വിമർശനാത്മക നിരീക്ഷണം: ഇത് ഒരു പൊതു പ്രശംസയാണ്. എങ്കിലും, മൈമൂന ഒരു മത്സരാർത്ഥി ഭാര്യയായിരുന്നു എന്നത് മറക്കരുത്. മുഹമ്മദ് നബിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യമാരിൽ ഒരാളായ ആയിഷ, മറ്റ് ഭാര്യമാരെ പൊതുവിൽ പ്രശംസിക്കാറുണ്ടെങ്കിലും, ഈ പ്രശംസകൾക്ക് പിന്നിൽ പലപ്പോഴും ഭാര്യമാർ തമ്മിലുള്ള മത്സരവും രാഷ്ട്രീയ-ഗോത്ര പശ്ചാത്തലങ്ങളുമുണ്ട്. ആയിഷയുടെ പ്രസ്താവന, മൈമൂന രാഷ്ട്രീയമായി ഒരു ഭീഷണിയായിരുന്നില്ല എന്നും, അവർ ഒരു ‘ഭക്ത’യായിരുന്നു എന്നും ഊന്നിപ്പറയുന്നു – ഇത് ഒരു സൂക്ഷ്മമായ രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷണം കൂടിയാണ്.
7. മൈമൂനയുടെ ജീവിതം: ഭക്തിയും സ്വാധീനവും
മൈമൂന 76 ഹദീസുകൾ ഉദ്ധരിച്ചു, അവയിൽ 7 ബുഖാരിയിലും മുസ്ലിമിലും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് . അവർ ഏകദേശം 50 തവണ ഹജ്ജും ഉംറയും ചെയ്തു . ഇത് അവരുടെ ഭക്തി പ്രകടമാക്കുന്നു. എന്നാൽ അവരുടെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് പരസ്പരവിരുദ്ധമായ രേഖകളുണ്ട്:
- അൽ-ത്വബരി: ഹിജ്റ 61-ൽ (ക്രി.വ. 680-81), യസീദ് ഇബ്നു മുആവിയയുടെ ഭരണകാലത്ത്, 80/81 വയസ്സിൽ മരിച്ചു.
- ഇബ്നു കസീർ: ഹിജ്റ 51-ൽ (ക്രി.വ. 671) 80 വയസ്സിൽ മരിച്ചു.
വിമർശനാത്മക നിരീക്ഷണം: ചരിത്രപരമായ രേഖകളിൽ ഇത്തരം വ്യതിയാനങ്ങൾ സാധാരണമാണ്. എന്നാൽ, ഈ അഭിപ്രായവ്യത്യാസം, ആദ്യകാല ഇസ്ലാമിക ചരിത്രരചനയുടെ വിശ്വാസ്യതാ പ്രശ്നത്തിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നു. ഏകദേശം 10 വർഷത്തെ (61 vs 51) വ്യത്യാസം ഗണ്യമാണ്. ഇത് രേഖാമൂലമുള്ള കൃത്യമായ രേഖകളുടെ അഭാവവും, വാമൊഴി പാരമ്പര്യത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതും മൂലമുള്ള പിശകുകളാകാം. സ്വന്തം ആഗ്രഹപ്രകാരം വിവാഹം നടന്ന സരിഫിൽ തന്നെ അടക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അവരുടെ സഹോദരീപുത്രൻ അബ്ദുള്ള ഇബ്നു അബ്ബാസ് ജനാസക്ക് നേതൃത്വം നൽകി . ഇതും അവരുടെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉയർന്ന പദവി വെളിവാക്കുന്നു.
8. സ്രോതസ്സുകളുടെ വിമർശനാത്മക പരിശോധന
ലേഖനം ഉദ്ധരിക്കുന്ന പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ:
- സ്വഹീഹ് മുസ്ലിം (1411): മുഹമ്മദ് നബി ഇഹ്റാം അവസ്ഥയിലല്ലായിരുന്നപ്പോൾ വിവാഹം നടന്നു എന്ന് പറയുന്നു. ഇത് ചില ഫിഖ്ഹ് (ഇസ്ലാമിക നിയമശാസ്ത്ര) ചർച്ചകൾക്ക് വിഷയമാണ് – ഇഹ്റാമിലിരിക്കെ വിവാഹം അനുവദനീയമാണോ എന്ന്.
- മുവത്ത മാലിക്: വിവാഹ ക്രമീകരണങ്ങളെ പറ്റി.
- സുന്നൻ അൻ-നസാഇ (3273): അബ്ബാസിന്റെ മധ്യസ്ഥത.
- ഇബ്നു സാദ് – തബഖാത്: ജീവചരിത്ര വിവരണങ്ങൾ.
- അൽ-ത്വബരി – താരീഖ്: മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രേഖ.
ഇവയെല്ലാം പിൽക്കാലത്ത് (8-9 നൂറ്റാണ്ടുകൾ) സമാഹരിക്കപ്പെട്ടവയാണ്. ഇബ്നു ഇസ്ഹാഖ് (മുമ്പ് ജുവൈരിയയുടെ കാര്യത്തിൽ കണ്ടു) പോലുള്ള ആദ്യകാല ചരിത്രകാരന്മാരുടെ കൃതികൾ പൂർണ്ണമായി ലഭ്യമല്ല, അവ പിൽക്കാല ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൂടെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇത് ഒരു സ്രോതസ്സ് വിമർശന (source criticism) പ്രശ്നമാണ്. ഈ വിവരണങ്ങൾ എത്രത്തോളം യഥാർത്ഥ സംഭവങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു, എത്രത്തോളം പിൽക്കാല രാഷ്ട്രീയ-മത ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസൃതമായി രൂപപ്പെടുത്തിയവയാണ് എന്ന് പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഉദാഹരണത്തിന്: മുഹമ്മദ് നബി തന്റെ എല്ലാ ഭാര്യമാരെയും ‘വിവാഹം’ ചെയ്തു എന്ന് പറയുന്നു, എന്നാൽ ചില ചരിത്രകാരന്മാർ, യുദ്ധത്തടവുകാരിയായി ലഭിച്ചവരെ (സഫിയ്യ, ജുവൈരിയ) ‘വിവാഹം’ എന്നതിലുപരി ‘അടിമത്തത്തിൽ നിന്നുള്ള മോചനം’ എന്ന നിലയിലാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. എന്നാൽ മൈമൂനയുടെ കാര്യത്തിൽ, അവർ സ്വതന്ത്രയും, ഉയർന്ന കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ടവളും ആയതിനാൽ, ഇത് വ്യക്തമായും ഒരു രാഷ്ട്രീയ സഖ്യ വിവാഹമാണ്.
ഉപസംഹാരം: ഒരു തന്ത്രപരമായ സഖ്യത്തിന്റെ ചരിത്രപാഠം
മൈമൂനയുടെ വിവാഹം, മുഹമ്മദ് നബിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ബുദ്ധിയുടെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. ഇത് കേവലം വ്യക്തിപരമായ ബന്ധമല്ല, മറിച്ച്:
- ഹാശിമി-ഹിലാലി ഗോത്ര സഖ്യം ശക്തിപ്പെടുത്തി.
- അബ്ബാസിന്റെ പദവി ഉയർത്തി.
- മക്കയുമായുള്ള നയതന്ത്ര ബന്ധം മെച്ചപ്പെടുത്തി.
- ഈ വിവാഹത്തിനുശേഷം, ഖുർആൻ വചനം (33:52) വന്ന് ഭാവി വിവാഹങ്ങൾക്ക് തടസ്സമുണ്ടാക്കി – ഇത് മതപരമായ ഒരു ‘അവസാന വാക്ക്’ കൂടിയാണ്.
ഈ സംഭവത്തെ ഒരു ‘അനുഗ്രഹീത വിവാഹം’ (ഇത് തന്നെ ‘മൈമൂന’ എന്ന പേരിന്റെ അർത്ഥമാണ്) എന്ന നിലയിൽ കാണുന്നത്, അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ മാനങ്ങളെ മറയ്ക്കുന്നു. ഹുദൈബിയ്യ സന്ധിയുടെ അതിലോലമായ ഘട്ടത്തിൽ, മക്കയിൽ പ്രവേശിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്ത ഒരു ഭരണാധികാരി, തന്റെ ബന്ധുവായ അബ്ബാസിനെ മധ്യസ്ഥനാക്കി, മക്കയുടെ പടിവാതിൽക്കൽ (Sarif) വച്ച് ഒരു രാഷ്ട്രീയ സഖ്യം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ വിവാഹത്തിന്റെ ‘ഫലം’ (അനുഗ്രഹം) എന്തായിരുന്നു? അടുത്ത വർഷം (ഹിജ്റ 8), മക്ക വിജയം. ഇത് വെറും യാദൃച്ഛികമാണോ? ചരിത്രം പറയുന്നത്, ഇത്തരം വിവാഹങ്ങൾ അക്കാലത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായിരുന്നു എന്നാണ്.
ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതന്മാർ ഈ വിവാഹത്തെ ഭക്തിയുടെയും ദൈവിക നിയോഗത്തിന്റെയും ഭാഗമായി കാണുമ്പോൾ, ഒരു മതനിരപേക്ഷ ചരിത്രവീക്ഷണം ഇതിനെ അധികാരവും രാഷ്ട്രീയവും തമ്മിലുള്ള ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ നൃത്തമായി വിലയിരുത്തുന്നു. മൈമൂനയുടെ ജീവിതം – അവരുടെ 76 ഹദീസുകൾ, 50 തീർത്ഥാടനങ്ങൾ, ലളിതമായ ജീവിതം – ഇതെല്ലാം ആ രാഷ്ട്രീയ സഖ്യത്തിന് ശേഷം, അവർ ഒരു ഭക്തയും അനുസരണയുള്ള ഭാര്യയും എന്ന നിലയിൽ ചരിത്രത്തിൽ ഇടം പിടിച്ചു എന്നാണ് കാണിക്കുന്നത്.
അവസാന നിരീക്ഷണം: മുഹമ്മദ് നബിയുടെ എല്ലാ വിവാഹങ്ങളും ഒരു ‘മാതൃക’ (സുന്ന) ആണ്. എന്നാൽ ഈ മാതൃക, ഒരു വശത്ത്, അനാഥർ, വിധവകൾ, യുദ്ധത്തടവുകാർ എന്നിവരോടുള്ള കാരുണ്യം കാണിക്കുമ്പോൾ, മറുവശത്ത്, അധികാരത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ സഖ്യത്തിന്റെയും ഉപകരണം കൂടിയാണ്. മൈമൂനയുടെ വിവാഹം, ഈ രണ്ടാമത്തെ വിഭാഗത്തിൽ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്.